غزل چهارم

 

صبا به لطف بگو آن غــــــــزال رعنا را      که سر به کوه و بيابان تو داده ای مارا

شکر فروش که عمــــــرش دراز باد چرا       تفقدی نکند طوطــــی  شکر خارا

غرورحسنت اجازت مگـــــر  نداد ای گل      که پرسشی نکنـی عندليب  شيدارا

بخلق و لطف توان کـــــرد صيد اهل نظر       به بند و دام نگيرند مـــــرغ دانارا

ندانم از چه سبب رنگ آشنائـــی نيست       سهــی قدان سيه چشم ماه سيما را

چوبا حبيب نشينی و باده  پيمائــــــی       بياد دار محـــــــبان  باده پيمارا

جز اين قدر نتوان گفت در جما ل تو عيب      که وضع مهر و وفا نيست روی زيبا را

در آسمان نه عجب گـــر به گفته حافظ     سرود زهــــره برقص آورد مسيحارا

لغات:

غزال : آهو

رعنا : مونث ارعن ، زن خودبين و خود آرا ، نادان و سست ، در فارسی به معنی خوش قدو قامت وزيبا

غرور: فريفتن ، بيهوده ، اميد وارکردن ، به چيزی بيهوده و باطل طمع بستن ، در فارسی به معنی کبرو نخوت و خودبينی

عندليب : بلبل هزاردستان ، عنادل جمع

 

شيدا : آشفته ، عاشق شيفته ، شيدائی : آشفتگی ، شيفتگی

اهل نظر : اهل ، شايسته ، سزاوار، اهل نظر : صاحب نظر

سهی قدان : راست و درست ، راست ايستاده ، کشيده ، صفت سرو، صفت قدو قامت

ماه سيما :ماه رخ

حبيب : يار ، دوست ، معشوق ، محبوب ، احبا و احباب و احبه جمع

محبان : گذاردن ، نهادن ، و نيز به معنی هيئت و شکل و طرز ، نهاد ، اوضاع جمع

زهر : واحد زهر ، به معنی شکوفه ، يکدانه شکوفه

 

صبا بلطف بگو آن غزال رعنارا     که سر به کوه و بيابان تو داده ای مارا

شرح بيت:

ای صبا با اظهار لطف و محبت به آن آهوی زيبا ودلفريب بگو ، تو هستی که مارا در کوه وبيابان سرگردان ومتحير ساخته ای ، و برای ديدار چهره نورانی ات لحظه شماری می کنيم ، لحظه ديدار تو برای ما چنان لذت آفرين است که ابراز احساسات آن توسط قلم و بيان امکان پذير نيست ، آنچه که دل احساس می شود گنجايش آن در اين مقوله ناچيز مقدور نمی باشد ، عاشقان و شيفتگان راهت پيوسته در انتظار بسر می برند و آماده اند که در رکاب تو جانفشانی کنند ، در اين دنيای مادی و خطرناک خسته شده اند و تحمل ظلم جباران و ستمگران را ندارند ، ای منجی عالم بشريت بياو با ظهورت جهان را از پرتگاه سقوط نکبت بار نجات ده ، مردم مظلوم و ستم ديده تشنه اجرای عدالت اند ، محرومين و پابرهنگان منتظر احقاق حق اند ، تا کی در سودای عشق تو خواهند سوخت تاکی شاهد محروميت و مظلوميت خود خواهند گشت ، تا کی در چنگان و سلطه شياطين روزگار اسيرخواهند شد ، نمی دانم چرا با مشاهده اوضاع نفرت انگيز جهان کنونی باز هم صبر می نمائی .

 

شکر فروش که عمرش دراز باد چرا     تفقدی نکند طوطی شکر خارا

شرح بيت:

مراد از اصطلاح شکر فروش حديث عشق و معرفت است ، منادی عشق و عرفان ، پيام آور راستين حق و آزادی ، چرا از حال ما دلجوئی نمی کند ، و به چه دليل وضعيت بحرانی مارا مورد ملاحظه و تفقد قرارنمی دهد ماکه از عاشقان واقعی او هستيم به جز درگاه او جائی را نمی شناسيم ، هرجا که برويم سايه او را خواهيم ديد ، و درهرکوی و بيابان نشانه های اورا مشاهده می کنيم به هرسخنی بنگريم سخن اورا شيواتر و بهتر و فصيحتر از آن می يابيم ، کلام شيرين وگوهر بار او شفابخش دلهای مريض و زنگ زده است.

غرور حسنت اجازت مگرنداد ای گل    که پرسشی نکنی عندليب شيدا را

شرح بيت:

زيبائی و جمال باعث ايجاد غرورو تکبر درانسان می گردد، اگر تربيت صحيح و منطقی داشته باشيم به آراستگی ظاهری خود چندان توجهی نخواهيم کرد ، منظور اين نيست که به آرايش و زيبائی خويش کم توجه باشيم و از نظم و ترتيب و بهداشت جسمی بکاهيم و يا به آن اهميتی ندهيم ، بلکه منظور اين است که نبايد بخاطر داشتن ظاهری زيبا به کليه آداب و رسوم انسانی واخلاق فاضله پشت پانهاده وهمه چيز را روبه فراموشی سپاريم ، بنابر اين غرور حسن در اين مقوله به معنی تکبر و عصيان وگردنکشی معشوق نيست لذا از ديدگاه عارف معشوق فردی متکبر و گردنکش نيست و وجود معشوق از اينگونه اتهامات پاک و مبری است بلکه عارف در جستجوی چيز ديگری است او می خواهد از قفس تن رهاشده و به معشوق بپيوندد،او ميل دارد هرچه زودتر از اين عالم تنگ مادی رهائی يافته ، زيرا دنيارا برای خود زندانی تنگ و مخوف تلقی می کند و در اين دنيا پيوسته در غذاب و شکنجه است ، او گل زيبای خودرا دوست دارد و شيفته جمال و نورانيت معشوق است ، تکبر و خود خواهی فقط درعالم مادی مفهوم و معنی واقعی دارد در عالم معنی چنين چيزی ميسور نيست ، معشوق شاعر و عارف از تکبر و خودخواهی پاک است ، بلکه می خواهد اين نکته را ياد آور شود که انسان نبايد مغرور جمال و زيبای ظاهری خود باشد زيرا حسن و جمال زايل شدنی است و آنچه که ماندنی است همانا اخلاق فاضله ، علم و دانش و خدمات برجسته انسانی است .              

بخلق و لطف توان کرد صيد اهل نظر    به بند و دام نگيرند مرغ دانارا

شرح بيت:

با لطف و شايستگی فراوان می توان صاحب نظر را صيد نمود و دل آن را بدست آورد و مرغ دانارا نمی توان به دام انداخت ، آنان که غرق در هوی و هوسند هرگز نمی توانند به چشمه زلال حقيقت دست يابند بالعکس افرادی که دارای هوش سرشار و بينش قوی و استعداد خداگونه شدن را دارند به دام حيله مکاران و شيادان نمی افتند زيرا که آنان با اعتقاد و اطمينان قلبی کامل راه خودرا برگزيده اند و خويشتن را تسليم جاذبه های دروغين و لذايذ آنی دنيا و دنيا طلبان نمی کنند .

 

ندانم از چه سبب رنگ آشنائی نيست    سهی قدان سيه چشم ماه سيمارا

شرح بيت:

نمی دانم چرا طنازان و زيبا رويان وماهرخان و سياه چشمان ، با ما رنگ آشنائی و رفاقت ندارند ، بخاطر همنشينی و هم جليس شدن با آنان بايد در خويشتن تحوالاتی بوجود آوريم و خودرا با موازين آنها تطبيق دهيم ، و آنچه که در درون ماست آن را از رذايل و آلودگی های دنيوی پاک سازيم و دلهای خودرا با رحم ومروت و شفقت مشحون سازيم و آئين طريقت را پيروی نمائيم و زندگی را بخاطرحيات چند روزه کاذب دنيوی بيهوده تباه نسازيم تا مه رويان و سيه چشمان روزگار مارا پذيرا باشند و با ما طرح دوستی و رفاقت واقعی بريزند.

 

چو با حبيب نشينی و باده پيمائی     بياد دار محبان باده پيمارا

شرح بيت:

وقتی که با دوستان صادق و وفادار و معتقد به آرمانهای حق تعالی نشيمن اختيارکنی به ياد کسانی باش ک حيات خودرا در بطالت و باده گساری و خوشگذرانی سپری می نمايند ، خوشی و خرمی و شادمان زندگی کردن با موازين و معيارهای اسلام راستين و عرفان حقيقی منافات ندارد ، اگر شادی و نشاط آدمی جهت دارباشد باعث رشد و ترقی خواهد گرديد و زمينه ساز سعادت دنيوی و اخروی خواهد شد ولی اگر موارد منفی مدنظر قرارگيرد و انسان بخاطر زندگی چند روزه دنيوی عمر خودرا در کوچه و پس کوچه های شهرو ديار خود به مشروب خواری و باده گساری سپری سازد و عرصه را برای خود و همنوعان خود تيره و تار سازدومسير واقعی زندگی را روبه فراموشی سپارد برتوست که درهنگام خوشی و خرمی با محبان صادق در فکر هدايت افراد منحرف باشی و با اتخاذ تدابير حکيمانه اجتماع را از آلودگی و بزهکاری پاک نموده و سعادت و خوشبختی را به افراد جامعه برگردانی .

 

جز اين قدر نتوان گفت درجمال توعيب     که وضع مهر و وفا نيست روی زيبا را

شرح بيت:

در جمال و زيبائی تو عيب و ايرادی وجود ندارد و روی زيبای تو فاقد مهر و وفاست در رخ زيبای تو نشانی از محبت و وفا ديده نمی شود ، زيبای ، طراوت ، ظرافت ، از تجليات الهی است که در وجود آدمی دميده می شود . اگر اين نعمت به طور صحيح و منطقی مورد بهره برداری قرارگيرد شميم دلنواز آن روح همگان را مورد نوازش قرار خواهد داد و انسانها را نسبت به همديگر وفادار خواهد ساخت ، و عطر دل انگيز آن همه جارا احاطه خواهد نمود و فضای هستی را دوست داشتنی و لذتبخش خواهد ساخت پس روی زيبا و رخ زيبا اگر دارای انديشه زيبا و روح دلنواز و اخلاق فاضله باشد ، هديه الهی است که نصيب دارنده آن شده برای اطرافيان نيز خالی از بهره نيست به نظر می رسد منظور شاعر اين است که ، ای دارنده رخ زيبا و ای کمال هستی ، و ای منجی عالم بشريت ، چرا ظهورنمی کنی و مارا از چهره نورانيت بهره مند نمی سازی.

در آسمان نه عجب گربگفته حافظ         سرود زهره برقص آورد مسيحا را 

شرح بيت:

جای تعجب نيست که غزلهای شيوا و دلنشين حافظ در دل آسمانها نفوذ کرده و ستاره زهره و شکوفه های طبيعت را به شور و نشاط و شوق واداشته و مسيحا نفسان با شنيدن غزلهای طرب انگيز خواجه شيراز همانند شکوفه درختان در اثر نسيم بهاری برقص آمده اند شعر نغز و نظم فرحبخش خواجه از قدرت والائی برخورداراست و تاثير عميقی در پيروان طريقت گذارده است بنابر اين زهره را شاعر مظهر شادی و نشاط دانسته و پاکان روزگار را نمونه بارزی مظهر عشق و تقوا تلقی نموده است .

 


 


 


 


 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

/ 5 نظر / 6 بازدید
زئوس

سلام علی جان ... طعم شيرين اين غزل رو با نوشته هات توی وجودم حس کردم .. مرسی ... زيبا بود .. ممنونم که اومدی پيشم

علي عزيزي

سلام خيلی ممنون از اظهار لطفتون. اميدوارم رابطه ايجاد شده پايدار بمونه. بازم منتظرتونم. يا علی

نداي آسمان

سلام علي جان راجع به سوالي كه پرسيده بودي، به نظرم اگر هر بيت را جدا مطرح كني (حتي در پست هاي جدا) ارتباط بهتري برقرار ميكنه. ميدوني متأسفانه آدمهاي اين روزگار ديگه حال و حوصلشون كم شده. (با متنهاي كوتاه بيشتر ارتباط ميگيرن تا متون بلند) در ضمن تنوع هم توي كار وبلاگ اصل مهميه موفق باشي

علي عزيزي

سلام علی آقا ممنونم از حضور دوبارتون راستی من تو وبلاگ شما نه لينک خودمو ديدم ونه اون آدرسی که گفته بوديد. منتظر رفع اين ۲تا ابهام هستم. يا علی

علی عزيزی

بازم سلام وممنون از حضورتون منظور من اين بود که لينکم تو صفحه اصليتون نيست.وگرنه من لينک خودمو تو اون قسمت پايين هر مطلبتون که نوشته شده link ديدم. باز هم ممنونم يا علی